Tikkoen (תיקון) is een belangrijk begrip in de Kabbala. Het betekent ‘herstel’, ‘correctie’ of ‘reparatie’. Het verwijst naar de verantwoordelijkheid van de mens om bij te dragen aan het herstel van zichzelf en van de wereld. Dit herstel is geen taak van één mens alleen, maar een proces waaraan ieder vanuit zijn eigen plaats kan deelnemen.
Er kunnen twee vormen van Tikkoen worden onderscheiden: persoonlijke Tikkoen en Tikkoen van de wereld.
Persoonlijke Tikkoen richt zich op de mens zelf. Het gaat om het herkennen en herstellen van innerlijke gebreken en eigenschappen die uit evenwicht zijn geraakt. Daarbij hoeft de menselijke wil niet te verdwijnen. De bedoeling van de wil wordt geleidelijk gecorrigeerd, zodat de mens meer in overeenstemming kan komen met zijn spirituele doel en potentieel.
Tikkoen van de wereld richt zich op het herstel van de wereld als geheel. Het gaat om het verminderen van lijden, onrechtvaardigheid en oorlog, en om het bevorderen van liefde, compassie en harmonie. Persoonlijk en wereldgericht herstel kunnen echter niet werkelijk van elkaar worden gescheiden. Innerlijke verandering krijgt vorm in onze verhouding tot andere mensen en in ons handelen in de wereld.
Tikkoen heeft zowel een spiritueel als een psychologisch aspect. Op spiritueel niveau gaat het om het herstellen van de juiste verhouding tussen delen die van elkaar gescheiden zijn geraakt. Het doel is niet eenvoudigweg terug te keren naar een vroegere toestand van volmaaktheid, maar de verborgen eenheid binnen de veelheid van de schepping te onthullen. Dit vraagt van de mens dat hij zijn beperkingen onder ogen ziet, zijn verlangen en intentie corrigeert en bijdraagt aan het herstel van de wereld. Zo kan ook de Dwekoet, de verbondenheid door overeenkomst van vorm, groeien.
Op psychologisch niveau kan Tikkoen worden gezien als een proces van zelfonderzoek en persoonlijke groei. Het erkennen van onze gebreken helpt ons om bewuster met gedachten, emoties en gedrag om te gaan. Daardoor kan er ook meer ruimte ontstaan voor gezonde en betekenisvolle relaties met anderen.
Het Hebreeuwse woord Tikkoen heeft verschillende betekenisnuances: herstellen, corrigeren en in de juiste ordening brengen. Deze betekenissen laten zien dat Tikkoen niet alleen gaat over het repareren van wat beschadigd is, maar ook over het verder ontwikkelen van wat zijn passende vorm nog niet heeft gevonden.
Ook in andere spirituele tradities bestaan gedachten over persoonlijke en collectieve verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld in verband met karma of wedergeboorte. Deze begrippen zijn niet hetzelfde als Tikkoen, maar ze raken wel aan de vraag hoe de handelingen van de mens bijdragen aan herstel of juist aan verdere gebrokenheid.
Tikkoen is daarmee een voortdurend proces van herstel en ontwikkeling. Het begint bij de mens zelf, maar krijgt zijn betekenis in de manier waarop innerlijke verandering zichtbaar wordt in de wereld.
