Het menselijk bewustzijn bezit het vermogen om zich voortdurend te ontwikkelen en te evolueren. Deze ontwikkeling omvat zowel de Wil als de geest en vindt niet in één beweging plaats, maar in opeenvolgende stappen. Ieder nieuw niveau van bewustzijn begint met de vorming van een nieuwe Wil: een verlangen dat openstaat voor mogelijkheden en zich nog niet heeft vastgelegd op één bepaalde uitkomst.
Een open Wil wordt gevoelig voor aanleidingen (triggers) die een werkelijke verschuiving (shift) in het bewustzijn kunnen veroorzaken. Zo’n aanleiding hoeft niet groot of spectaculair te zijn. Een enkel woord, een ontmoeting, een geluid of een onverwachte gedachte kan voldoende zijn, maar alleen wanneer er innerlijk al ruimte bestaat om erop te reageren. Dezelfde gebeurtenis kan voor de ene mens ongemerkt voorbijgaan en voor een ander het begin van een nieuwe ontwikkeling worden.
Dit proces kan worden vergeleken met de kabbalistische interpretatie van de staf van Mozes. Het Hebreeuwse woord Mateh (מַטֶּה; fonetisch: ma-tee) betekent staf. Het is verbonden met de wortel natah (נָטָה; fonetisch: na-ta), die onder meer neigen, buigen, uitstrekken of van richting veranderen betekent. “Verschuiver” is daarom geen letterlijke vertaling van Mateh, maar wel een passende interpretatie van zijn werking: de staf brengt een bestaande toestand in beweging en maakt een andere richting mogelijk.
In het verhaal van de uittocht begeleidt de staf de overgang van een slavenbewustzijn naar een bewustzijn van vrijheid en openheid. Een vrij bewustzijn reageert op andere aanleidingen dan een verslaafd of beperkt bewustzijn. Niet alleen de werkelijkheid om ons heen bepaalt wat wij waarnemen; ook de vorm van ons bewustzijn bepaalt welke mogelijkheden wij in die werkelijkheid kunnen herkennen.
Door het bewustzijn op ontwikkeling en openheid te richten, kunnen we ontvankelijk worden voor de juiste aanleidingen tot groei. Zij helpen ons niet noodzakelijk om sneller vooruit te gaan, maar om de volgende passende stap te herkennen. Evolutie is dan geen vlucht uit de huidige toestand. Zij ontstaat wanneer de bestaande vorm haar grens bereikt en ruimte maakt voor een ruimere verbinding met het leven en onze omgeving.
Het vormen van een Wil die gevoelig is voor een volgende stap vraagt om zelfreflectie, bewustwording en een oprechte verbinding met het innerlijke verlangen. Het begint met het ontwikkelen van een groeigerichte denkwijze (growth mindset): het vermogen om voorbij de beperkingen van het huidige bewustzijn te kijken. Daarbij moeten vastgeroeste overtuigingen soms worden losgelaten en kan onzekerheid worden ontvangen als een open ruimte waarin nieuwe mogelijkheden zichtbaar worden.
Een praktische manier om de Wil vorm te geven is haar als een vraag uit te spreken. Het zorgvuldig formuleren van de juiste vraag is daarbij essentieel. Vaak weten mensen nog niet helder wat zij werkelijk verlangen of welke talenten in hen aanwezig zijn. De oorspronkelijke vraag blijft dan verborgen achter een antwoord dat te snel is gekozen.
Wanneer duidelijker wordt wat iemand werkelijk wil, kan de vraag open en nauwkeurig worden geformuleerd. Open betekent niet vaag of richtingloos. De vraag geeft de Wil een richting, zonder vooraf te bepalen in welke vorm het antwoord moet verschijnen. Ook Kabbalisten gebruiken de vraag als instrument om de weg naar de Bron van het bestaan te onderzoeken.
Daarmee begint het eigenlijke werk. Het gaat niet om passief wachten op een wonder of teken, maar om actief en aandachtig door het leven gaan, met een open hart en een open geest. De “staf” kan zich op het juiste moment kenbaar maken in iets dat ogenschijnlijk klein is: een woord, een geluid, een ontmoeting of een gesprek. Zo’n moment veroorzaakt niet uit zichzelf de verandering; het raakt aan een Wil die al gereed is om van richting te veranderen.
Wie openstaat voor deze verschuivingen, kan ontdekken dat evolutie zich niet alleen voltrekt in grote omwentelingen. Zij vindt plaats in iedere stap waarin een oude begrenzing wordt herkend en een nieuwe mogelijkheid wordt ontvangen. Zo kan een andere verhouding tot jezelf en de werkelijkheid ontstaan — alsof je gaandeweg een nieuwe hemel en een nieuwe aarde ontdekt.
J.
