In de Kabbala en de studie van de Levensboom neemt het begrip ‘Hoofd’, Rosj, een centrale plaats in. In een vereenvoudigde lezing wordt het verbonden met de drie hoogste Sefirot: Keter, Chochma en Binah. Zij verwijzen naar een domein van verborgen processen, waar oorzaak, richting en potentieel nog niet zichtbaar zijn geworden. In de meer technische taal van de Partsuf is het Hoofd de plaats waar de verhouding tussen verlangen en Licht wordt onderzocht en bepaald. Vanuit het Hoofd vindt de werkelijke uitwerking plaats in het lichaam, het Guf, dat uit Toch en Sof bestaat.
Het Hoofd is in deze betekenis niet hetzelfde als het intellect of alles wat een mens weet. Het verwijst juist naar wat voorafgaat aan de zichtbare uitwerking. Alles wat met de vijf zintuigen wordt waargenomen, behoort tot het domein waarin processen al vorm hebben gekregen. Het Hoofd richt zich op de onderliggende oorzaken en de mogelijkheden die nog niet zichtbaar of tastbaar zijn.
Een alledaags voorbeeld kan dit verduidelijken. Stel dat er een pen op het bureau ligt. Het is bekend hoe de pen aanvoelt, hoe hij schrijft en waarvoor hij gewoonlijk wordt gebruikt. Dat behoort tot het zichtbare deel van het proces. Maar wat is nog niet bekend over deze pen? Vanuit welke behoefte wordt hij opgepakt? Welke gedachte zal ermee worden geschreven? Welke betekenis kan daardoor ontstaan? Dit nog niet gerealiseerde gebied behoort in de allegorie tot het Hoofd.
Het begrijpen van ‘Hoofd’ als kabbalistisch begrip betekent daarom niet dat een mens zichzelf op een hogere of verheven plaats stelt. Het betekent dat de aandacht wordt gericht op de verborgen oorzaak en uiteindelijk op EinSof. Hierdoor kan een bredere perceptie ontstaan, spiritueel, emotioneel en intellectueel. Leven vanuit het Hoofd betekent proberen vanuit oorzaak te kijken, in plaats van uitsluitend te reageren op het zichtbare gevolg. Het houdt niet in dat toekomstige gebeurtenissen kunnen worden voorspeld, maar dat mogelijke richtingen en gevolgen eerder kunnen worden herkend. Dit kan helpen om bewustere keuzes te maken.
Deze bredere perceptie is geen doel op zichzelf. Binnen de Kabbala is zij eerder een mogelijk gevolg van een ontwikkelingsproces waarin de mens leert de verhouding tussen oorzaak, verlangen, vorm en resultaat beter te onderscheiden.
Ook in de namen van Joodse feestdagen verschijnt het woord Rosj. Rosj HaSjana wordt meestal vertaald als Joods Nieuwjaar, maar betekent letterlijk ‘Hoofd van het Jaar’. De naam wijst erop dat het begin niet alleen het eerste moment in de tijd is, maar ook het punt waarin de richting van het verdere proces besloten ligt. Toe Biesjwat betekent letterlijk de vijftiende dag van de maand Sjewat. Deze dag wordt in de Misjna Rosj HaSjana La’Ilanot genoemd: het Nieuwjaar, of letterlijk het Hoofd van het Jaar, voor de bomen.
Perceptie vanuit het Hoofd betekent dat het leven wordt benaderd vanuit een onderliggende eenheid. Het Hoofd duidt op het vermogen van de mens om zich te richten op het hoogste gedachtegoed, de Scheppingsgedachte, voordat deze in zichtbare vormen uiteenvalt. Het gaat daarbij niet om ontsnappen aan het lichaam of de materiële wereld, maar om het herkennen van de verbinding tussen verborgen oorsprong en zichtbare werkelijkheid.
